FORMATIV VA SUMMATIV BAHOLASH: QIYOSIY-NAZARIY TAHLIL
20.1000/mtv/2026/i8/85092214Abstract
Mazkur maqolada formativ va summativ baholash tushunchalarining nazariymetodologik mohiyati chuqur qiyosiy tahlil qilina - di. Ikki yondashuvning tarixiy kelib chiqishi, maqsad, vaqt, xavf darajasi va teskari aloqa mezonlari bo'ְyicha farqlari tizimlashtirilib, ularning o'zaro bog'liqligi va amaliy integratsiya imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqotda M.Skriven, P .Blek, D.Uilyam, D.Sadler, V .Harlen, M.Taras kabi olimlarning nazariy qarashlari tahlil qilinib, formativ va summativ baholashni bir-biriga qarama-qarshi qo'yish o'rniga, ularni yagona baholash tizimining ikki funksional qutbi sifatida ko'rish zarurligi asoslanadi. Xulosa qilib aytilganda, samarali ta'lim tizimi ikki yondashuvni tizimli uyg'unlashtirishga asoslanishi lozim.
- formativ baholash
- summativ baholash
- pedagogik baholash
- teskari aloqa
- o'quv jarayoni
- baholash nazariyasi
- ta'lim sifati
Bibliographic details
| Publication type | Research article |
|---|---|
| Source | Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar (journal) |
| Volume, issue, pages | 2026, no. 8 |
| Publication date | 2026 |
| Publication language | Uzbek |
| Institution | Abdulla avloniy 20.1000 |
| Original address | journal.avloniy.uz/uz/article/formativvasummativbaholashqiyosiy-nazariytahlil-412 |
| Record created | 22 Sept 2026, 14:31 |
| Last updated | 22 Sept 2026, 14:31 |
Authors
Authors are listed in the order of the original publication.
References
- Bennett, R. E. Formative assessment: A critical review. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 2011, 5–25.
- Black, P., & Wiliam, D. Inside the black box: Raising standards through classroom assessment. Phi Delta Kappan, 1998, 139–148.
- Bloom B.S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. New York: Longman, 1956, 34-98.
- Boud, D. Sustainable assessment: Rethinking assessment for the learning society. Studies in Continuing Education, 2000, 151–167.
- Harlen, W., & James, M. Assessment and learning: Differences and relationships between formative and summative assessment. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 1997, 365–379.
- Hattie, J., & Timperley, H. The power of feedback. Review of Educational Research, 2007, 81–112.
- Sadler, D. R. Formative assessment and the design of instructional systems. Instructional Science , 1989, 119–144.
- Scriven, M. The methodology of evaluation. In R. W. Tyler, R. M. Gagné, & M. Scriven (Eds.), Perspectives of curriculum evaluation (AERA Monograph Series on Curriculum Evaluation, No. 1). Chicago: Rand McNally, 1967, 39-83.
- Taras, M. Assessment – summative and formative – some theoretical reflections. British Journal of Educational Studies, 2005, 466–478.
- Vygotsky, L. S. Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978, 56-87.
- Wiliam, D. Embedded formative assessment. Bloomington, IN: Solution Tree Press, 2011, 76-90.
- Wiliam, D., & Black, P. Meanings and consequences: A basis for distinguishing formative and summative functions of assessment? British Educational Research Journal, 1996, 537–548. Amaliy nuqtai nazardan, ushbu xulosalar ta'lim muassasalari va o'qituvchilar uchun muhim yo'l-yo'riq beradi: baholash tizimini loyihalashtirishda formativ va summativ komponentlarni mexanik ravishda aralashti - rib yubormasdan, balki har birining o'ziga xos funksiyasini (rivojlantiruvchi va sertifikatlovchi) alohida hurmat qilgan holda, ularni izchil va ilmiy asoslangan tarzda bir-biriga bog'lash zarur. Kelgusi tadqiqotlar ushbu nazariy modelni turli ta'lim bosqichlari (maktabgacha, umumiy o'rta, oliy ta'lim) va turli fan sohalarida amaliy sinovdan o'tkazishga qaratilishi maqsadga muvofiqdir.
The passport page is public. The PDF is not: the right to republish it may not exist.

