FORMATIV VA SUMMATIV BAHOLASH: QIYOSIY-NAZARIY TAHLIL
20.1000/mtv/2026/i8/85092214Annotatsiya
Mazkur maqolada formativ va summativ baholash tushunchalarining nazariymetodologik mohiyati chuqur qiyosiy tahlil qilina - di. Ikki yondashuvning tarixiy kelib chiqishi, maqsad, vaqt, xavf darajasi va teskari aloqa mezonlari bo'ְyicha farqlari tizimlashtirilib, ularning o'zaro bog'liqligi va amaliy integratsiya imkoniyatlari yoritiladi. Tadqiqotda M.Skriven, P .Blek, D.Uilyam, D.Sadler, V .Harlen, M.Taras kabi olimlarning nazariy qarashlari tahlil qilinib, formativ va summativ baholashni bir-biriga qarama-qarshi qo'yish o'rniga, ularni yagona baholash tizimining ikki funksional qutbi sifatida ko'rish zarurligi asoslanadi. Xulosa qilib aytilganda, samarali ta'lim tizimi ikki yondashuvni tizimli uyg'unlashtirishga asoslanishi lozim.
- formativ baholash
- summativ baholash
- pedagogik baholash
- teskari aloqa
- o'quv jarayoni
- baholash nazariyasi
- ta'lim sifati
Bibliografik ma’lumotlar
| Nashr turi | Ilmiy maqola |
|---|---|
| Manba | “Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar” jurnali |
| Jild, son, betlar | 2026, № 8 |
| Nashr sanasi | 2026 |
| Nashr tili | O‘zbekcha |
| Tashkilot | Abdulla avloniy 20.1000 |
| Asl nashr manzili | journal.avloniy.uz/uz/article/formativvasummativbaholashqiyosiy-nazariytahlil-412 |
| Yozuv yaratilgan | 22.09.2026, 14:31 |
| Oxirgi yangilanish | 22.09.2026, 14:31 |
Mualliflar
Mualliflar tartibi asl nashrdagi ko‘rinishda saqlanadi.
Adabiyotlar
- Bennett, R. E. Formative assessment: A critical review. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 2011, 5–25.
- Black, P., & Wiliam, D. Inside the black box: Raising standards through classroom assessment. Phi Delta Kappan, 1998, 139–148.
- Bloom B.S. Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. New York: Longman, 1956, 34-98.
- Boud, D. Sustainable assessment: Rethinking assessment for the learning society. Studies in Continuing Education, 2000, 151–167.
- Harlen, W., & James, M. Assessment and learning: Differences and relationships between formative and summative assessment. Assessment in Education: Principles, Policy & Practice, 1997, 365–379.
- Hattie, J., & Timperley, H. The power of feedback. Review of Educational Research, 2007, 81–112.
- Sadler, D. R. Formative assessment and the design of instructional systems. Instructional Science , 1989, 119–144.
- Scriven, M. The methodology of evaluation. In R. W. Tyler, R. M. Gagné, & M. Scriven (Eds.), Perspectives of curriculum evaluation (AERA Monograph Series on Curriculum Evaluation, No. 1). Chicago: Rand McNally, 1967, 39-83.
- Taras, M. Assessment – summative and formative – some theoretical reflections. British Journal of Educational Studies, 2005, 466–478.
- Vygotsky, L. S. Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978, 56-87.
- Wiliam, D. Embedded formative assessment. Bloomington, IN: Solution Tree Press, 2011, 76-90.
- Wiliam, D., & Black, P. Meanings and consequences: A basis for distinguishing formative and summative functions of assessment? British Educational Research Journal, 1996, 537–548. Amaliy nuqtai nazardan, ushbu xulosalar ta'lim muassasalari va o'qituvchilar uchun muhim yo'l-yo'riq beradi: baholash tizimini loyihalashtirishda formativ va summativ komponentlarni mexanik ravishda aralashti - rib yubormasdan, balki har birining o'ziga xos funksiyasini (rivojlantiruvchi va sertifikatlovchi) alohida hurmat qilgan holda, ularni izchil va ilmiy asoslangan tarzda bir-biriga bog'lash zarur. Kelgusi tadqiqotlar ushbu nazariy modelni turli ta'lim bosqichlari (maktabgacha, umumiy o'rta, oliy ta'lim) va turli fan sohalarida amaliy sinovdan o'tkazishga qaratilishi maqsadga muvofiqdir.
Pasport sahifasi ochiq. PDF fayl esa yopiq: uni ommaga tarqatish huquqi bo'lmasligi mumkin.

